MIDDEN - DELFLAND

Twee gezichten van... Nr. 61: De Schuilkerk van Hodenpijl

In de rubriek 'De twee gezichten van…' staan maandelijks twee afbeeldingen centraal. De tekst van deze aflevering is verzorgd door Jacques Moerman van de Historische Vereniging Oud-Schipluiden. Henk Groenendaal maakte de foto anno 2008. Reacties en suggesties van lezers zijn van harte welkom. Deze maand deel 61.

Op de afbeelding uit 1823 is achter het dubbele pand de rooms-katholieke kerk van Hodenpijl te zien. Het gebouw stond toen aan de oostzijde van de Gaag, op de plaats waar zich nu enkele woningen bevinden. Rechts van de bebouwing is een stuk van het weitje te zien, waar lange tijd de Jongveedag van Schipluiden werd gehouden. De afgebeelde kerk is reeds het derde gebouw dat op deze plaats voor de katholieke eredienst werd gebruikt. In 1840 kregen de parochianen een nieuwe kerk aan de andere zijde van de Gaag, het huidige ontmoetingscentrum 'Op Hodenpijl'.

De eerste katholieke bijeenkomsten werden gehouden in een schuur of stal bij de woning van Cornelis Claesz. Rondreizende priesters lazen hier de mis, doopten en trouwden. Een kaart van Johan van Beest uit 1634 vermeldt naast de schuur de naam Maertgen Claesdr., huisvrouw van Dammas Cornelisz. Het land waarop zij woonde, was een grafelijk leen. In 1638 had Nicolaas van der Houve deze grond in bezit. Na zijn overlijden ging het leen naar Jan Gabriëlsz. van der Houve. De familie Van der Houve bezat een grote boerderij in de Duifpolder en is katholiek gebleven. De voornaamheid van dit boerengeslacht blijkt uit de grote grafzerk van Gabriël Dircksz. van der Houve op het koor van de Dorpskerk van Schipluiden. De steen ligt naast de grafzerk van de edelman Otto van Egmond.

Hodenpijl Schuilkerk 1823

In 1657 woonde er in of bij de schuur- of schuilkerk van Hodenpijl de jezuïetenpriester Johannes Verwey. De protestantse overheid tolereerde de uitoefening van het katholieke geloof in ruil voor jaarlijkse betalingen. In de schuurkerk van Hodenpijl trouwden regelmatig ook bewoners uit Delft. Het beroemdste huwelijk betreft de schilder Johannes Vermeer met de katholieke Catharina Bolnes in 1653
In 1680 werd er door Nicolaas van der Houve een nieuwe, aparte schuilkerk op Hodenpijl gebouwd. In de nacht van 14 op 15 februari 1690 brandde dit gebouw tot de grond toe af. Een katholieke kroniekschrijver geeft er een levendig verslag van. Eerst werden de angstig loeiende koeien in veiligheid gebracht. De klokken van de hervormde kerk van Schipluiden luidden. Zelfs de 'ketters' (protestanten) uit de buurt hielpen mee met blussen. De insluiper is nooit gevonden. Door de vrijgevigheid van de boeren werd onmiddellijk begonnen met de bouw van een nieuwe kerkruimte. De toeziend overheidsdienaar, Putman, adviseerde het dak niet meer af te dekken met riet, maar met dakpannen. Hij voegde er een schenking van f 120,- aan toe. De weldoener was de protestant Mr. Gerard Putmans, baljuw en dijkgraaf van Delfland en eigenaar van de buitenplaats Sion. Een jaar na de brand was de nieuwe schuilkerk klaar, 'stukken mooier nog dan de vorige'. Uiterlijk mocht het gebouw er niet uit zien als kerk. 

Pas in de Franse periode (1795-1813) kwam de volledige gelijkschakeling van godsdienst en mochten katholieken hun gebedsruimtes voorzien van grote vensters en een toren met klok. Dit gebeurde op Hodenpijl in 1822; kort hierna werd de oude afbeelding gemaakt! In dezelfde tijd kwam hier ook een kerkhof voor de eigen parochianen. De muur die aan de noordzijde deze begraafplaats afsloot, staat er gedeeltelijk nog. 

 

Hodenpijl huidige situatie 2008

De pastoor woonde sinds 1722 reeds aan de andere zijde van de Gaag in de z.g. 'Herdershof'. Dit pand was oorspronkelijk een buiten van de familie Van der Dussen. De bouw van de kerk aan de rijweg, halverwege Den Hoorn en Schipluiden, volgde ruim een eeuw later. De keuze voor handhaving van de rooms-katholieke kerk op Hodenpijl - en niet in Schipluiden - hield verband met de streekfunctie van deze kerk. De plaats lag erg centraal in het voedingsgebied, dat Groeneveld, Den Hoorn, Noordhoorn, Abtswoude, Schipluiden en Zouteveen omvatte.

Het grote huis op de foto van de huidige situatie is oorspronkelijk in gebruik geweest als Boerenleenbank. Deze bank werd in 1903 op initiatief van kapelaan Rombouts gesticht voor de agrarische bevolking van Den Hoorn en Schipluiden. Het plan om op Hodenpijl een katholieke meisjesschool met zusterhuis en jongensschool voor beide dorpen op te richten, heeft het niet gehaald.

Meer informatie over de naamgeving van polders en wegen is te vinden in het ‘Straatnamenboek van de gemeente Schipluiden’ (de dorpen Schipluiden en Den Hoorn en de buitengebieden).

Tekst: Jacques Moerman. Oude foto: particulier bezit. Foto huidige situatie 2008: Henk Groenendaal. 'Midden-Delfland - Schakel' publicatie: 28 februari 2008.

Meer informatie:

Na publicatie worden de “Twee gezichten van…” ook op internet gepubliceerd op adres: http://www.middendelfland.net/.