MIDDEN - DELFLAND

Twee gezichten van... Nr. 32: Zomerhuis van de Commanderij

In de rubriek 'De twee gezichten van…' staan maandelijks twee afbeeldingen centraal. De tekst van deze aflevering is verzorgd door Trudy Werner-Berkhout van de Historische Vereniging Maasland. Henk Groenendaal maakte de foto anno 2005. Reacties en suggesties van lezers zijn van harte welkom. Deze maand deel 32.

Verscholen tussen de Commandeurskade, de Plantage en de Oude kerk ligt een prachtig gerestaureerd zestiende-eeuws huis. Ooit behoorde dit huis tot het gebouwencomplex van de Commanderij van de Duitsche Orde in Maasland. De Duitsche Orde is een geestelijke ridderorde, gesticht in de middeleeuwen, met als doel de verzorging van zieken en armen. Door schenking van het patronaatsrecht (onder andere het benoemen van de pastoor) van de Maaslandse kerk door graaf Willem II en het overdragen van alle goederen van Dirc van Coudenhoven en zijn vrouw Hadewijch, verkreeg de Orde hier in het midden van de dertiende eeuw een omvangrijk bezit. De orde verbleef eerst in een vestiging in de Oude Campspolder aan de Herenlaan, maar in 1365 werd de commanderij overgeplaatst naar het centrum van het dorp bij de kerk.

Van de eens zo indrukwekkende commanderij is niet veel overgebleven. Het hoofdgebouw werd rond 1720 afgebroken, alleen het ‘zomerhuis’ staat er nog. 
Rond 1556 werd dit zomerhuis gebouwd.
Kort na zijn benoeming tot commandeur van Maasland liet Jasper van Egmond van Merestein dit huis bouwen ten zuiden van de commanderij, op circa twintig meter afstand. Aangenomen wordt dat Jasper van Egmond het huis liet bouwen als gastverblijf voor zijn moeder Anna van Almonde. Er heeft namelijk aan de westzijde van het huis een gevelsteen ingemetseld gezeten met het wapen van Almonde erop. In 1555 was Jaspers vader overleden en sindsdien zou zijn moeder Anna hier vaak verblijven. Anna heeft slechts korte tijd in Maasland kunnen vertoeven. Zij overleed in 1561.

Na de dood van Anna van Almonde nam de plaatselijke pastoor het huis in gebruik. Deze heeft er ook niet lang gewoond, want in 1564 kocht de commandeur een huis ten behoeve van de pastoor achter de kerk, ongeveer ter plaatse van de huidige pastorie.


Detail kaartboek Jan Jansz.Potter [ca 1530-1590], landmeter en kaarttekenaar van Delfland

In de achttiende eeuw werd het zomerhuis ook wel aangeduid met ‘tuijnmanshuis’. Uit schriftelijke bronnen is bekend dat het huis met het aangrenzende land in die tijd al door de Duitsche Orde werd verhuurd. Van 1834 tot 1970 heeft de tuindersfamilie Van Uffelen hier gewoond. De gemeente had op deze grond inmiddels plannen voor een nieuwe woonwijk ontwikkeld; in 1968 werden de huizen aan de Plantage opgeleverd. Gelukkig kon het oude huis blijven staan en gerestaureerd worden.


Kinderen van de familie van der Drift lopen in de tuin.

In de loop der eeuwen heeft het huis diverse verbouwingen ondergaan. De bovenverdieping van het rechterdeel van het huis was oorspronkelijk hoger, maar werd verlaagd en is zo gebleven. De traptoren, om de verdieping te bereiken, is in 1912 afgebroken. Er is een klein stukje opnieuw opgemetseld. Het lagere gedeelte van het huis (links op de foto) is later aangebouwd. Van het huis zijn door diverse kunstenaars een aantal mooie tekeningen gemaakt. Voor een totaalbeeld kunt u de kaart uit 1570 van landmeter Jan Potter bekijken.

Literatuur:

  • K. Boschma/ A.A. G. Immerzeel, De Ridderlijke Duitsche Orde in Maasland. Maasland, 1991
  • J.C. Visser, De commanderij van de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht, te Maasland. In: Holland 1975, nr. 6 p. 443-463.
  • R. de Graaf/ M.A. Allewijn, Het achttiende-eeuwse Maaslandse dorpsgezicht. In Historisch Jaarboek Maasland 1993, p. 28-46.

Tekst: Trudy Werner-Berkhout. Oude foto: J.C. Visser, ca. 1970. Foto huidige situatie 2005: Henk Groenendaal. Historische Vereniging Oud-Schipluiden. 'Midden-Delfland - Schakel' publicatie: 7 juli 2005.

Na publicatie worden de “Twee gezichten van…” ook op internet gepubliceerd op adres: http://www.middendelfland.net/.