MIDDEN - DELFLAND

Twee gezichten van... Nr. 81: 'De Glazen woning' nabij Den Hoorn

In de rubriek 'De twee gezichten van…' staan maandelijks twee afbeeldingen centraal. De tekst van deze aflevering is verzorgd door Jacques Moerman van de Historische Vereniging Oud-Schipluiden. Henk Groenendaal maakte de foto anno 2009. Reacties en suggesties van lezers zijn van harte welkom. Deze maand deel 81.

Aan de Woudseweg 134 staat de boerderij van de familie Jan Kleyweg, voorheen van Nic. Ammerlaan. Vanwege de vele raampartijen in het voorhuis werd deze boerderij in het verleden ook aangeduid met de naam 'De glazen woning'. Achter de vensters bevonden zich oorspronkelijk drie kamers: de woonkamer, de slaapkamer en de mooie kamer. Dit gedeelte van de boerderij dateert uit 1859. De huidige stal is in 1930 gebouwd. Als gevolg van de verbreding van de Woudseweg in dat jaar moest de oude stal, die haaks op de boerderij stond, gesloopt worden. De oude foto laat de oorspronkelijke situatie vóór 1930 zien, met links voor de stal een karnmolen en rechts voor de opkamer een melkhuisje.

De Glazen Woning ca. 1900

´De glazen woning´ ligt op een kleiafzetting van de Gantel (een pré-Romeins krekenstelsel), waarop reeds in de tweede eeuw werd gewoond. Vóór de aanleg van de A4 zijn hier enkele boerderijen van Cananefaten opgegraven. In de tweede helft van de twaalfde eeuw werd de voorganger van de boerderij van Kleyweg dieper in de polder gebouwd, aanvankelijk op veengrond en later op een terp. De veenbodem lag in de twaalfde eeuw aanmerkelijk hoger dan de kleigrond. In de veertiende eeuw werd de woonplaats op de terp verlaten en kwam er een nieuwe boerderij langs de Woudseweg. Deze woning is te vinden op een kaart uit ca. 1536 van Maerten Corneliszoon. De landmeter Jan Potter tekent de woning in 1575 als ruïne en schrijft erbij 'de verbrande woning van Cors Tonisz'. In de roerige jaren 1572-1574 van de Tachtigjarige Oorlog is de boerderij als gevolg van het optreden van de Spanjaarden en de geuzen verwoest. De eigenaar was toen Cors Antonisz. van Dijck, lid van een welgeboren Westlandse familie. Hij was een zwager van Jan Potter. Uit het belastingkohier van de Tiende Penning van 1561 blijkt, dat Cors Antonisz. zo'n 100 morgen land gebruikte (één morgen is ca. viervijfde ha.), waarvan ruim 38 morgen eigen bezit was. Hierdoor behoorde hij tot de grootste grondgebruikers in deze regio.

De Glazen Woning, Den Hoorn 2009

Naast het voorhuis van de huidige boerderij bevindt zich nog een gedeelte van de woning die na de Spaanse periode is gebouwd. Hierin zit een kelder met een zeldzaam dubbel kruisgewelf, een dichtgemetselde doorgang naar het vroegere voorhuis en een oude waterput. Aanvankelijk werd gedacht dat deze kelder de verwoesting in 1572-1574 had overleefd. Kruisgewelven dateren gewoonlijk uit de Late Middeleeuwen. De grootschalige herbouw van boerderijen in steen vond rond Delft pas omstreeks 1600 plaats. De oorlogsdreiging was uit Holland weg en het platteland profiteerde van de opkomende steden waar behoefte was aan zuivelproducten. Vaak waren het stedelingen die de herbouw van de boerderijen financierden. 
Een verwijzing hiernaar is de vondst van een oranjekleurige aardewerken schouwplaat tijdens de restauratie van de opkamer in 2005. In de top is het jaartal 1604 en een beschadigd familiewapen van mogelijk prins Maurits, de toenmalige stadhouder, te zien. Een dergelijk interieurstuk vind je gewoonlijk alleen in oude stadspanden.

De melkkelder (niet zichtbaar op de foto's) is naar het noorden uitgebouwd en bevindt zich dus aan de koude zijde. Boven de keldervensters is een kruisteken aangebracht. In de volksmond wordt verteld: 'Het kruis weert de duivel van melk en zuivel'. Deze boerderij is heel lang bezit geweest van katholieke boeren. De opkamer boven 

Schouwplaat met wapen (bovenaan)
Schouwplaat met wapen (bovenaan)

de kelder heeft consoles met een renaissanceprofilering onder de moerbinten en bezit een later toegevoegde zeventiende-eeuwse bedstede met bijbehorende kast. Beide fraai gesneden eikenhouten meubelstukken zijn van een zeer hoge kwaliteit, die nergens in Midden-Delfland geëvenaard wordt.

De woning van de familie Jan Kleyweg is de laatste boerderij in Den Hoorn met een authentiek erf met hooiberg, moestuin, boomgaard, geriefbos en een wagenschuur uit 1859, die met zorg in stand worden gehouden. Het is een rijksmonument waaromheen destijds bewust een open groene ruimte is gecreëerd. De A4 en de huidige Woudseweg zijn op enige afstand van de boerderij aangelegd. Het is betreurenswaardig dat allerlei nieuwe ontwikkelingen, waaronder de komst van een hoogspanningsmast en een bedrijventerrein, geweld zullen aandoen aan het open karakter van het laatste complete boerenerf in Den Hoorn. Advertenties voor Delftse bouwprogramma's in de directe omgeving suggereren dat de bewoners 'tussen de schatten' komen te wonen. Eén zo'n schat is deze fraaie boerenwoning, nu nog een oase in het groen. Het gehele complex Woudseweg 134 heeft een hoge cultuurhistorische waarde.

Meer informatie over de naamgeving van polders en wegen is te vinden in het ‘Straatnamenboek van de gemeente Schipluiden’ (de dorpen Schipluiden en Den Hoorn en de buitengebieden).

Tekst: Jacques Moerman. Oude foto: Historische Vereniging Oud Schipluiden. Foto huidige situatie 2009: Henk Groenendaal. 'Midden-Delfland - Schakel' publicatie: 29 oktober 2009.

Na publicatie worden de “Twee gezichten van…” ook op internet gepubliceerd op adres: http://www.middendelfland.net/.